سانتریفیوژ دامپزشکی
دستگاه سانتریفیوژ (Centrifuge) دستگاهی است که با چرخش بسیار سریع نمونههای مایع ، اجزای آنها را بر اساس اختلاف چگالی از هم جدا میکند. در دامپزشکی، از سانتریفیوژ برای جداسازی:
- پلاسما یا سرم از خون
- سلولها از مایعات بدن
- رسوب مواد در ادرار یا مدفوع استفاده میشود
به زبان سادهتر:
دستگاه سانتریفیوژ مثل یک «غربال چرخان» است که با استفاده از نیروی گریز از مرکز (Centrifugal Force)، اجزای سنگینتر را به پایین و اجزای سبکتر را به بالا میفرستد.
نحوه عملکرد دستگاه سانتریفیوژ در دامپزشکی :
وقتی لوله نمونه در سانتریفیوژ قرار میگیرد و با سرعت بالا میچرخد ، هر ذره داخل لوله تمایل دارد در مسیر مستقیم حرکت کند ، اما چون در چرخش است ، نیرویی به بیرون (نیروی گریز از مرکز) به آن وارد میشود و در نتیجه :
- ذرات سنگینتر (مثل سلولهای خونی) به ته لوله میروند.
- مواد سبکتر (مثل پلاسما یا سرم) در بالا باقی میمانند.
پس از توقف چرخش ، میتوان به راحتی لایههای مختلف را جدا کرد.
انواع دستگاه سانتریفیوژ دامپزشکی :
سانتریفیوژها بسته به کاربرد ، طراحی و سرعت چرخش ، چند نوع دارند :
- سانتریفیوژ رومیزی (Bench-top Centrifuge):
- رایجترین نوع در کلینیکهای دامپزشکی
- برای جداسازی خون ، ادرار و نمونههای سبک استفاده میشود
- ظرفیت ۶ تا ۱۲ لوله در هر نوبت
- سرعت معمول: ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دور در دقیقه (RPM)
- سانتریفیوژ میکرو (Microcentrifuge) :
- مخصوص نمونههای کوچک (۰.۵ تا ۲ میلیلیتر)
- در کارهای تحقیقاتی و آزمایشگاهی دامپزشکی کاربرد دارد
- سرعت بالا (تا ۱۵۰۰۰ RPM)
- سانتریفیوژ با زاویه ثابت (Fixed-Angle Rotor) :
- لولهها در زاویهای ثابت (معمولاً ۴۵ درجه) قرار دارند
- ذرات سریعتر تهنشین میشوند
- مناسب برای جداسازی سریع سرم یا پلاسما
- سانتریفیوژ سوییِنگ (Swing-Out Rotor):
- سبدها هنگام چرخش به حالت افقی در میآیند
- لایهبندی نمونهها یکنواختتر میشود
- برای آزمایشهای بالینی خون و ادرار بسیار مناسب است
کاربردهای دستگاه سانتریفیوژ در دامپزشکی :
در حیوانات کوچک (سگ، گربه و خرگوش):
- جداسازی سرم برای آزمایشهای بیوشیمی
- تهیه پلاسما جهت اندازهگیری فاکتورهای انعقادی
- بررسی نمونه ادرار برای رسوب سلولی
در دامهای بزرگ (گاو، گوسفند، اسب):
- جداسازی سرم برای بررسی بیماریهای متابولیک
- تستهای آنتی بادی و سرولوژی
- بررسی هماتوکریت برای تشخیص کمخونی
در بخش تحقیقاتی یا آزمایشگاه دامپزشکی:
- جداسازی سلولها ، پروتئینها یا میکروارگانیسمها از محیط کشت
مزایای استفاده از دستگاه سانتریفیوژ در دامپزشکی :
- افزایش سرعت جداسازی نسبت به تهنشینی طبیعی
- دقت بالا در جداسازی اجزای خون و مایعات
- امکان انجام آزمایشهای دقیقتر و تمیزتر
- صرفهجویی در زمان و مواد آزمایشگاهی
- مناسب برای انواع نمونههای حیوانی
نکات ایمنی و نحوه استفاده از دستگاه سانتریفیوژ دامپزشکی :
- تعادل (Balance) بسیار مهم است: همیشه لولهها باید از نظر وزن و حجم به صورت متقارن در دو طرف rotor قرار گیرند.
- درپوش لولهها را محکم ببندید تا در حین چرخش نشت نکند.
- هنگام کار ، درب سانتریفیوژ باید کاملاً بسته و قفل باشد.
- هرگز دستگاه را در حالت چرخش باز نکنید.
- بعد از هر بار استفاده ، سطح داخلی را با الکل یا محلول ضدعفونی تمیز کنید.
- در مدلهای دیجیتال ، زمان و سرعت (RPM) را بر اساس نوع نمونه تنظیم کنید
(مثلاً خون کامل: حدود ۳۰۰۰ RPM به مدت ۱۰ دقیقه).
