دستگاه اتوکلاو دامپزشکی
دستگاه اتوکلاو (Autoclave) ، دستگاهی است که برای استریل کردن ابزار، وسایل و مواد در کلینیکها و مراکز دامپزشکی استفاده میشود. اصول کار آن بر پایه بخار آب تحت فشار و دمای بالا است ؛ یعنی با استفاده از بخار فشرده ، تمام باکتریها ، ویروسها ، قارچها و اسپورهای مقاوم را از بین میبرد.
به زبان سادهتر:
دستگاه اتوکلاو همان دستگاهی است که ابزار جراحی دامپزشک را کاملاً ضدعفونی و استریل میکند تا از انتقال بیماری بین حیوانات جلوگیری شود.
نحوه عملکرد دستگاه اتوکلاو دامپزشکی:
عملکرد دستگاه اتوکلاو بر اساس قانون فیزیک سادهای است:
اگر بخار آب در فضای بسته تحت فشار قرار گیرد ، دمای آن بالاتر از ۱۰۰ درجه سانتیگراد میرود که در این دمای بالا ، پروتئینها و میکروارگانیسمها تغییر شکل داده و از بین میروند.
مراحل کار دستگاه اتوکلاو به طور خلاصه:
- قرار دادن ابزار: ابزارهای تمیز (بدون آلودگی خون یا چربی) داخل محفظه دستگاه گذاشته میشوند.
- بستن درب و شروع چرخه: درب به صورت محکم قفل میشود تا فشار بیرون نرود یا کاهش نیابد.
- تولید بخار: المنتهای حرارتی، آب موجود در دستگاه را به بخار تبدیل میکنند.
- افزایش فشار: بخار داخل محفظه حبس میشود و فشار تا حدود ۱ تا ۲ بار (۱۵–۳۰ psi بالا میرود).
- استریلسازی: در دمای حدود ۱۲۱ تا ۱۳۴ درجه سانتیگراد برای ۱۵ تا ۳۰ دقیقه نگه داشته میشود.
- تخلیه بخار و خشکسازی: بعد از پایان زمان ، بخار تخلیه و ابزار خشک میشود.
انواع دستگاه اتوکلاو دامپزشکی:
دستگاه اتوکلاوها بر اساس طراحی و عملکردشان به چند نوع تقسیم میشوند:
1- دستگاه اتوکلاو کلاس (Gravity Type) N :
- سادهترین و اقتصادیترین نوع
- هوا با نیروی جاذبه از پایین خارج میشود
- برای ابزارهای جامد و بدون پوشش (مثل پنس، قیچی و سوزن) مناسب است
- در کلینیکهای کوچک دامپزشکی رایج است
2- اتوکلاو کلاس S (Semi-Vacuum):
- دارای پمپ نیمه خلأ برای تخلیه بهتر هوا
- مناسب برای ابزارهای با سوراخ یا پوشش محدود
- عملکرد قویتر و مطمئنتر از نوع N
3- اتوکلاو کلاس B (Pre-Vacuum Type):
- حرفهای ترین نوع اتوکلاو
- هوا را بهطور کامل با پمپ وکیوم خارج میکند
- بخار به تمام نقاط ابزار نفوذ میکند
- برای ابزارهای پیچیده ، تیوبدار و پوششدار (پکشده) عالی است
- در بیمارستانهای دامپزشکی بزرگ استفاده میشود
کاربردهای دستگاه اتوکلاو در دامپزشکی:
دستگاه اتوکلاو دامپزشکی در کلینیکها و مراکز جراحی دامپزشکی کاربردهای زیادی دارد، از جمله:
- استریل کردن ابزار جراحی حیوانات کوچک (سگ، گربه):
- استریل کردن پنس ، قیچی ، فورسپس ، سوزن بخیه ، تیغ بیستوری
- استریل کردن ابزار مختلف که برای دامهای بزرگ استفاده می گردد :
- ضدعفونی ابزارهای مخصوص تلقیح مصنوعی ، سرنگها و تیوبهای شیردوش و …
- استریل کردن لوازم آزمایشگاهی دامپزشکی:
- استریل کردن لولههای آزمایش ، ظروف کشت و محیطهای کشت
- معدوم سازی پسماندهای عفونی پس از آزمایشها
مزایای استفاده از اتوکلاو :
- کاملترین روش استریلسازی (حتی اسپورهای مقاوم را از بین میبرد)
- استفاده از بخار آب بدون مواد شیمیایی
- ایمن برای محیط زیست و کاربر
- مقرون به صرفه در مقایسه با روشهای شیمیایی یا گازی
- دارای چرخه خودکار و تایمر در مدلهای جدید
- قابل استفاده برای طیف وسیعی از ابزار
